Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma sonucuna göre beyin fonksiyonları ve yapısı çevre koşullarından etkilenmekte. Daha önceki beyin geneli bağlantı çalışmaları (BWAS), beyin görüntüleme verilerini en sık olarak IQ veya psikopatoloji gibi tekil özelliklerle ilişkilendirmekte ve mekansal örüntülerden ziyade ilişki gücüne öncelik vermekteydi.
Bu son çalışmada, araştırmacılar, 9-10 yaş aralığındaki binlerce çocuğun MRI verilerini kullanarak 649 farklı davranışsal ve çevresel değişkeni beyin işlevi ve yapısıyla eşleştirilmiş. Sonuç olarak, bu 649 değişken içinde en güçlü ve en tekrarlanabilir beyin geneli bağlantıyı yaratan faktörün, beklendiği gibi bu bağlantının en belirgin göstergesi olarak IQ skoru ya da ebeveyn eğitimi değil, çocuğun ikamet ettiği posta kodunun sunduğu sosyoekonomik fırsatlar olduğu bulunmuş. Mahalli sosyoekonomik durumun değişkenliğin %34'ünden sorumlu olduğu saptanmış. Araştırmacıların bu bulgulardan çıkardığı sonuca göre, baskın sosyoekonomik beyin modeli, uyku yoksunluğu ve stresin (birincil motor ve duyusal) bilinen etkileriyle örtüşürken, frontal ve parietal kortekslerdeki üst düzey bilişsel bölgeleri etkilememektedir. Bu nedenle, uyku ve stres de dahil olmak üzere, mahallenin sosyoekonomik durumuyla ölçülen çevresel faktörlerin çocukluk çağı beyin organizasyonunu güçlü bir şekilde şekillendirdiği en olası görünmektedir. Özetle, yaşanan yerin sosyoekonomik koşulları, çocukluk döneminde ve sonrasında, muhtemelen uyku ve stres yoluyla, beyin organizasyonunu şekillendiren temel ekseni temsil etmektedir.
Kaynak: Marek S. et al. Patterns of brain-wide associations reflect socioeconomics. Science, 11 Jun 2026. Vol 392, Issue 6803 DOI: 10.1126/science.aee6213
